Badania archeologiczne na trasie obwodnicy Pułtuska (DK61): wyniki opublikowane w „Raport Archeologiczny 2025 nr 20”
W najnowszym numerze „Raport Archeologiczny 2025 nr 20” (wydawanym przez Narodowy Instytut Dziedzictwa) opublikowano wyniki badań archeologicznych związanych z inwestycją drogową – budową obwodnicy Pułtuska (DK61). Publikacja obejmuje m.in. opracowanie stanowiska nr 28 w Kacicach (gm. Pułtusk, woj. mazowieckie), gdzie wykonano badania ratownicze w 2024 roku.
Link do raportu (PDF): https://raportarcheologiczny.nid.pl/wp-content/uploads/2026/01/RAPORT-ARCHEOLOGICZNY-20.pdf
Najważniejsze dane z badań (Kacice, stanowisko 28)
Lokalizacja i kontekst
Stanowisko AZP 48-66/18 znajduje się w Kacicach (gm. Pułtusk), na łagodnym stoku opadającym w kierunku doliny niewielkiego cieku (Struga – dopływ Narwi). Tego typu położenie (bliskość wody, lekko wyniesiony teren) często sprzyjało osadnictwu i aktywności gospodarczej w różnych epokach.
Skala prac i liczby
- Czas realizacji badań: prace terenowe prowadzone z przerwami od stycznia do lipca 2024 r.
- Powierzchnia przebadana: 265,18 ara
- Liczba zarejestrowanych obiektów: 711
Co odkryto? Najważniejsze fazy użytkowania terenu
Na stanowisku rozpoznano wielofazowe ślady działalności człowieka. Najlepiej udokumentowane w publikacji są:
- epoka brązu – komponent przypisywany kulturze łużyckiej
- wczesne średniowiecze – datowane na XI–XIII w.
Epoka brązu (kultura łużycka) – obiekty i ceramika
- Liczba obiektów: 170
- Dominujące formy: jamy gospodarcze i dołki posłupowe; rzadziej paleniska; odnotowano także pojedynczą ziemiankę
- Ceramika: 314 fragmentów
Wnioski autorów opracowania wskazują na obraz, w którym funkcje gospodarcze przeważają nad trwałą zabudową mieszkalną – co może sugerować sezonowe lub okresowe użytkowanie badanego obszaru w tej fazie.
Wczesne średniowiecze (XI–XIII w.) – krótki epizod osadniczy
- Liczba obiektów: 13 (w tym 12 jam i 1 palenisko)
- Ceramika: 18 fragmentów (m.in. wylewy, dno, brzuśce)
- Inne znaleziska: pojedyncze elementy żelazne i grudka żużla
Niewielka liczba obiektów i zabytków ruchomych wspiera interpretację o krótkotrwałej obecności ludzi na stanowisku w okresie wczesnego średniowiecza.
Udział APB THOR w realizacji badań archeologicznych
Badania na stanowisku 28 w Kacicach zrealizowała Pracownia Archeologiczna APB THOR sp. z o.o. (badania ratownicze w ramach inwestycji drogowej). W raporcie wskazano kierownictwo badań: mgr Robert Prawniczak oraz mgr Jan Nowacki.
Wyniki opracowania i dokumentację przekazano do właściwych instytucji nadzorczych oraz muzealnych (w tym do Muzeum Regionalnego w Pułtusku), a publikacja w „Raporcie Archeologicznym” stanowi trwały, ogólnodostępny zapis efektów badań.
Co to jest „Raport Archeologiczny” i dlaczego ma znaczenie?
„Raport Archeologiczny” to specjalistyczne czasopismo poświęcone publikacji wyników badań archeologicznych w Polsce. Takie publikacje są ważne z trzech powodów:
- Utrwalają wyniki – stanowiska badane ratowniczo często ulegają przekształceniu przez inwestycję, więc publikacja jest kluczową formą „ocalenia informacji”.
- Porządkują dane – liczby, typy obiektów, interpretacje i kontekst regionalny stają się dostępne dla badaczy, instytucji i mieszkańców.
- Budują wiarygodność – publikacja w czasopiśmie branżowym to potwierdzenie, że wyniki zostały opracowane i przedstawione w standardzie naukowym.
FAQ – pytania o badania archeologiczne i zagadnienia poruszane w raporcie
Co oznacza „archeologia ratownicza” przy budowie drogi?
To badania prowadzone przed lub w trakcie inwestycji, żeby rozpoznać i udokumentować zabytki ukryte w ziemi, zanim zniszczą je roboty ziemne. Najczęściej kończą się pełną dokumentacją i opracowaniem materiałów.
Co archeolodzy nazywają „obiektem archeologicznym”?
To ślad działalności człowieka zachowany w gruncie – np. jama, palenisko, dołek posłupowy, ziemianka, rów. Obiekt ma zarys, wypełnisko i kontekst, które da się opisać i zinterpretować.
Jaka jest różnica między jamą gospodarczą a paleniskiem?
Jama gospodarcza to zwykle wkop służący przechowywaniu, pracy lub wtórnie zasypany odpadami. Palenisko to miejsce kontrolowanego ognia (gotowanie, ogrzewanie, obróbka surowców). Oba typy obiektów „czyta się” po wypełnisku i kontekście.
Co mówią dołki posłupowe i jak z nich odtwarza się zabudowę?
Dołki posłupowe to ślady po słupach konstrukcyjnych (wiaty, ogrodzenia, lekkie budowle). Pojedynczy dołek jest mało mówiący, ale ich układ może pokazać zarys konstrukcji i sposób organizacji przestrzeni.
Dlaczego w raporcie tak ważna jest ceramika?
Ceramika jest jednym z najlepszych „datowników” na stanowiskach osadniczych. Technologia wykonania, domieszki, kształty i wykończenie pomagają określić czas i przynależność kulturową obiektów.
Co oznacza interpretacja „sezonowego użytkowania” w epoce brązu?
To sytuacja, w której w materiale widać więcej śladów działań gospodarczych (np. jamy) niż trwałej zabudowy mieszkalnej. Może to sugerować krótsze pobyty: prace sezonowe, zaplecze produkcyjne lub użytkowanie terenu powiązane z większą osadą w okolicy.
Czym jest AZP i numer typu „AZP 48-66/18”?
AZP (Archeologiczne Zdjęcie Polski) to system ewidencji stanowisk. Numer porządkuje dane o lokalizacji i pozwala porównywać informacje między regionami oraz lepiej chronić dziedzictwo w procesie inwestycyjnym.
Po co w archeologii używa się danych LIDAR?
LIDAR pomaga wykrywać subtelne formy terenowe niewidoczne w terenie (mikrowyniesienia, dawne koryta, ślady niwelacji). To zwiększa skuteczność rozpoznania krajobrazu i planowania badań.
Co dzieje się ze znaleziskami po zakończeniu wykopalisk?
Zabytki są opracowywane, zabezpieczane i przekazywane do instytucji (np. muzeów) wraz z dokumentacją. Dzięki temu stają się częścią trwałej historii regionu i zasobu badawczego.
Dlaczego publikacja w „Raporcie Archeologicznym” jest ważna dla inwestora i regionu?
Bo pokazuje, że wyniki badań nie kończą się na placu budowy. Zostają opracowane i udostępnione w formie naukowej – co wzmacnia transparentność procesu, buduje wartość edukacyjną i dokumentuje dziedzictwo lokalne.
Źródło
Opracowano na podstawie publikacji w „Raport Archeologiczny 2025 nr 20” (Narodowy Instytut Dziedzictwa), w tym artykułu dotyczącego stanowiska 28 w Kacicach.