Sensacyjne odkrycia archeologiczne na trasie S17 w rejonie Lubyczy Królewskiej
Budowa drogi ekspresowej S17 na odcinku Piaski – Hrebenne to jedna z kluczowych inwestycji infrastrukturalnych w regionie, ale także wyjątkowa okazja do poznania historii tych terenów. Jako firma archeologiczna APB THOR Sp. z o.o. z Gniezna prowadziliśmy szeroko zakrojone ratownicze badania archeologiczne w miejscowości Kniazie. Odkrycia okazały się na tyle istotne, że opisywały je największe media ogólnopolskie i branżowe.
Ratownicze badania archeologiczne przy budowie drogi ekspresowej S17
Rozwój nowoczesnej infrastruktury musi iść w parze z ochroną dziedzictwa kulturowego. Budowa trasy S17 wymagała wcześniejszego rozpoznania archeologicznego, ponieważ projektowana droga przecinała stanowisko archeologiczne AZP nr 96-90/16-2 w miejscowości Kniazie, w gminie Lubycza Królewska.
Teren ten, położony na stoku suchej doliny z ekspozycją północną, objęty był ochroną konserwatorską Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Pierwotnie rozpoznany obszar stanowiska szacowano na około 2 hektary, jednak już pierwsze etapy prac pokazały, że skala osadnictwa była znacznie większa.
Badania archeologiczne APB THOR w Kniaziach – zakres prac i metodyka
Prace terenowe prowadzone były od jesieni 2024 roku do lipca 2025 roku pod kierownictwem mgr. Michała Bonka. Obszar badań był kilkukrotnie poszerzany, osiągając ostatecznie powierzchnię 213 arów, czyli ponad 2,1 ha.
Zakres prac obejmował:
- mechaniczne zdjęcie warstwy humusu,
- ręczne doczyszczanie powierzchni stanowiska,
- dokumentację obiektów archeologicznych,
- eksplorację nawarstwień kulturowych,
- zabezpieczenie i opracowanie zabytków ruchomych.
Taka metodyka pozwoliła na dokładne uchwycenie zarysów obiektów oraz prawidłową interpretację reliktów dawnego osadnictwa.
Wykopaliska archeologiczne na S17 – 787 obiektów i setki zabytków
Na stanowisku w Kniaziach zespół APB THOR zadokumentował i przebadał łącznie 787 obiektów archeologicznych. Wśród nich znalazły się:
- kilkanaście obiektów mieszkalnych w typie ziemianek i półziemianek,
- około 200 jam gospodarczych,
- kilkadziesiąt dołków posłupowych po dawnych konstrukcjach naziemnych,
- ponad 2000 fragmentów ceramiki naczyniowej,
- blisko 1000 fragmentów kości zwierzęcych,
- kilkanaście narzędzi krzemiennych,
- około 100 przedmiotów metalowych.
W górnej partii stoku odkryto również austriacki okop z okresu I wojny światowej wraz ze śladami po słupkach, na których rozciągnięte były zasieki z drutu kolczastego.
Stanowisko archeologiczne w Kniaziach – tysiące lat historii w jednym miejscu
Neolit – pierwsze ślady osadnictwa i ceramika kultury pucharów lejkowatych
Najstarsze znaleziska pochodzą z IV tysiąclecia p.n.e. i wiązane są z kulturą pucharów lejkowatych. Odkryte obiekty oraz fragmenty ceramiki potwierdzają obecność pierwszych społeczności rolniczych na tym terenie.
Epoka brązu i okres rzymski – kolejne fazy osadnictwa
Na stanowisku odkryto również materiały archeologiczne związane z kulturą mierzanowicką, trzciniecką i łużycką. Jednym z ciekawszych znalezisk był niewielki grocik do strzały odlany z brązu. Z okresu rzymskiego pochodzą obiekty mieszkalne i ceramika wiązane z kulturą przeworską.
Wczesne średniowiecze – ziemianki, półziemianki i paleniska
Na okres od VII do XIII wieku datowano około 10 obiektów mieszkalnych z narożnymi paleniskami oraz dużą ilością ręcznie lepionej ceramiki. Znaleziska te potwierdzają intensywne osadnictwo wczesnośredniowieczne na tym obszarze.
Późne średniowiecze i okres staropolski – cenne zabytki metalowe
Do najciekawszych zabytków należą enkolpion z brązu, ozdobna aplikacja kolista, pierścień z tarczą oraz ołowiany odważnik handlowy. Z późniejszych okresów odkryto także mały kluczyk do szkatułki, brązowy przybór kosmetyczny oraz monetę – 1 krajcar austrowęgierski z 1812 roku.
Usługi archeologiczne APB THOR przy inwestycjach drogowych i liniowych
Badania w Kniaziach pokazują, jak ważne są profesjonalne usługi archeologiczne realizowane jeszcze przed rozpoczęciem właściwych robót budowlanych. W przypadku inwestycji drogowych, przemysłowych i liniowych ratownicze badania archeologiczne pozwalają zabezpieczyć dziedzictwo kulturowe, spełnić wymogi formalne i uniknąć problemów na dalszym etapie realizacji inwestycji.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym są ratownicze badania archeologiczne?
Ratownicze badania archeologiczne to wykopaliska prowadzone przed realizacją inwestycji budowlanej, która mogłaby zniszczyć znajdujące się pod ziemią zabytki. Ich celem jest dokumentacja oraz zabezpieczenie dziedzictwa archeologicznego.
Co oznacza skrót AZP?
AZP, czyli Archeologiczne Zdjęcie Polski, to ogólnopolski program ewidencji stanowisk archeologicznych. Dzięki niemu możliwe jest rozpoznanie terenów zagrożonych kolizją z inwestycjami.
Czym są ziemianki i półziemianki?
Ziemianki i półziemianki to obiekty mieszkalne częściowo zagłębione w ziemi. Były stosowane w różnych okresach historycznych, szczególnie we wczesnym średniowieczu, i często wyposażone były w paleniska.
Czym jest enkolpion?
Enkolpion to ozdobny krzyż relikwiarzowy, zwykle wykonany z metalu i noszony na piersi. W jego wnętrzu przechowywano relikwie lub teksty religijne.
Odkrycia archeologiczne na S17 potwierdzają znaczenie badań wyprzedzających
Badania przeprowadzone przez APB THOR w Kniaziach potwierdziły długotrwałą ciągłość osadnictwa – od neolitu, przez epokę brązu, okres rzymski i średniowiecze, aż po czasy nowożytne. To doskonały przykład tego, jak duże znaczenie mają badania archeologiczne przy inwestycjach infrastrukturalnych.
Obecnie pozyskany materiał zabytkowy poddawany jest analizom gabinetowym. Skala odkryć i zainteresowanie mediów pokazują, że archeologia inwestycyjna może przynosić rezultaty ważne nie tylko dla nauki, ale i dla lokalnej historii całego regionu.